blz. 1 

Kamerstukken II 2016-2017, 34 571

Wijziging van de Algemene Ouderdomswet in verband met het vastleggen van het recht op de alleenstaandennorm en de inkomensondersteuning voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen woonachtig in niet-verdragslanden en van overgangsrecht voor de inkomensondersteuning

 

 

Nr. 3 MEMORIE  VAN  TOELICHTING

 

Inhoudsopgave

xAlgemeen
1 Aanleiding
2 Uitzondering exportbeperkingen AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm en inkomensondersteuning
3 Overgangsrecht AOW-pensioen en inkomensondersteuning
4 Regeldruk
5 Financiële gevolgen
6 Consultatie
xArtikelsgewijs
xx Artikelen I en II

 

 

Algemeen

 

1. Aanleiding


     In het voorjaar van 2015 zijn Kamervragen gesteld over het beleid ten aanzien van de Algemene Ouderdomswet (hierna: AOW) in de door Israël bezette gebieden.¹ Bij de beantwoording van de Kamervragen is aangegeven dat nader zou worden onderzocht of voor toekomstige schrijnende gevallen in de groep vervolgingsslachtoffers 1940-1945 en burger-oorlogsslachtoffers 1940-1945 specifieke maatregelen gewenst zijn.² Op 2 juli 2015 is de regering door middel van een nader gewijzigde motie van de leden Voordewind en Bisschop verzocht om voor deze groep met een oplossing te komen.³ De Kamervragen en motie waren met name gericht op de exportbeperking van het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm (70% van het nettominimumloon) naar niet-verdragslanden en de gevolgen hiervan voor vervolgingsslachtoffers 1940-1945 en burger-oorlogsslachtoffers 1940-1945.

1. Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren), De Graaf (PVV), Van Klaveren (Groep Bontes/Van Klaveren), Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk), Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk), Van Roon (PVV), Van der Staaij (SGP) en Voordewind (ChristenUnie).
2. Aanhangsel Handelingen II 2014-2015, nrs. 2380, 2381, 2382, 2784 en 2785.
3. Kamerstukken 23 432, nr. 415.

     Genoemde Kamervragen en motie zijn voor de regering aanleiding geweest om het beleid omtrent de exportbeperking van het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm naar niet-verdragslanden nader te bezien. Hierbij is tevens de inkomensondersteuning betrokken die op grond van de AOW kan worden toegekend, aangezien hiervoor dezelfde exportbeperking geldt. De regering heeft op 8 december 2015 verschillende maatregelen aangekondigd.¹ Met dit wetsvoorstel wordt uitwerking gegeven aan de aangekondigde maatregelen.

1. Kamerstukken 23 432, nr. 417.

      blz. 2  Voorgesteld wordt om voor verzetsdeelnemers 1940-1945, vervolgingsslachtoffers 1940-1945, burger-oorlogsslachtoffers 1940-1945, zeelieden-oorlogsslachtoffers 1940-1945 en slachtoffers van de periode van ongeregeldheden in het voormalige Nederlands-Indië een uitzondering te maken op de exportbeperking van het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm en de inkomensondersteuning naar niet-verdragslanden (paragraaf 2). Tevens wordt het overgangsrecht voor het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm technisch aangepast en wordt overgangsrecht geïntroduceerd voor de inkomensondersteuning (paragraaf 3).

     Zoals aangekondigd in de Kamerbrief van 8 december 2015 anticipeert de Sociale verzekeringsbank (hierna: SVB) op verzoek van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid sinds 1 januari 2016 op dit wetsvoorstel.

 

2. Uitzondering exportbeperkingen AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm en inkomensondersteuning


     Op grond van de Wet beperking export uitkeringen (Wet BEU) bestaat buiten Nederland in beginsel slechts recht op een Nederlandse socialeverzekeringsuitkering in een land waarmee Nederland een verdrag heeft gesloten of waar een besluit van een volkenrechtelijke organisatie van toepassing is. Dit verdrag of besluit dient afdoende waarborgen te bevatten inzake de controle op de rechtmatigheid van de uitkering. Een uitzondering geldt voor het AOW-pensioen. Het AOW-pensioen wordt naar alle landen in de wereld geëxporteerd ter hoogte van de zogenoemde gehuwdennorm (50% van het nettominimumloon). In landen waarmee Nederland een verdrag heeft gesloten of waar een besluit van een volkenrechtelijke organisatie van toepassing is, kan het AOW-pensioen voor alleenstaanden 70% van het nettominimumloon bedragen (de alleenstaandennorm).

     Slechts in een beperkt aantal gevallen kan het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm worden geëxporteerd naar niet-verdragslanden. Het gaat hier bijvoorbeeld om de situatie waarin de in een niet-verdragsland woonachtige AOW-gerechtigde werkzaamheden verricht in het algemeen belang.

     Voor de export van de inkomensondersteuning geldt hetzelfde uitgangspunt als voor het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm. De inkomensondersteuning wordt, wederom behoudens enkele uitzonderingen, niet geëxporteerd naar landen of gebieden waarmee Nederland geen verdrag heeft gesloten en waar geen besluit van een volkenrechtelijke organisatie van toepassing is.

     Genoemde Kamervragen en motie zijn voor de regering aanleiding geweest om het beleid omtrent de exportbeperkingen van het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm en de inkomensondersteuning nader te bezien. De regering heeft besloten om voor de AOW-gerechtigde die tevens verzetsdeelnemer 1940-1945, vervolgingsslachtoffer 1940-1945, burger-oorlogsslachtoffer 1940-1945, zeelieden-oorlogsslachtoffer 1940-1945 of slachtoffer van de periode van ongeregeldheden in het voormalige Nederlands-Indië is een uitzondering te maken op deze exportbeperkingen. Om vast te stellen of iemand deel uitmaakt van de hiervoor beschreven doelgroep, wordt aangesloten bij de personen die als zodanig een pensioen, toeslag, uitkering, vergoeding of tegemoetkoming ontvangen op grond van de Wet buitengewoon pensioen 1940-1945, de Wet buitengewoon pensioen zeelieden-oorlogsslachtoffers, de Wet buitengewoon pensioen Indisch verzet, de  blz. 3  Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers 1940-1945, de Wet uitkeringen burger-oorlogsslachtoffers 1940-1945 (hierna: Nederlandse wetten voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen) of de Algemene Oorlogsongevallenregeling Indonesië met inbegrip van het Besluit van de Luitenant-Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië van 5 november 1946 (Indisch Staatsblad, 1946, 118) (hierna: AOR). Deze opsomming is een nadere explicitering van de doelgroep zoals genoemd in de Kamerbrief van 8 december 2015.¹
     Van personen die op grond van deze wetten, kort gezegd, een uitkering of pensioen ontvangen, is vastgesteld dat zij beperkingen ondervinden als gevolg van hun ervaringen in de Tweede Wereldoorlog of de periode van ongeregeldheden in het voormalige Nederlands-Indië. Ook personen die op een later tijdstip een uitkering of pensioen op grond van de genoemde wetten gaan ontvangen, vallen onder de reikwijdte van dit voorstel.

1. Kamerstukken II 2015-2016, 23 432, nr. 417.

     Gezien hun oorlogservaringen gedurende de Tweede Wereldoorlog en de periode van ongeregeldheden in het voormalige Nederlands-Indië is sprake van ereschuld en bijzondere solidariteit. De erkenning van deze ereschuld en bijzondere solidariteit ligt ten grondslag aan de Nederlandse wetten voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen en de AOR en de verzekering deze tot de laatste rechthebbende gestand te zullen doen. In het licht van deze bijzondere positie acht de regering het om humanitaire redenen ongewenst dat zij in het kader van de AOW nadeel ondervinden van het woonachtig zijn in een land of gebied waarmee Nederland geen verdrag heeft gesloten en waar geen besluit van een volkenrechtelijke organisatie van toepassing is. Het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm en de inkomensondersteuning worden hier in beginsel immers niet naartoe geëxporteerd.

     Ook AOW-gerechtigden die een pensioen, toeslag, uitkering, vergoeding of tegemoetkoming ontvangen ingevolge een buitenlandse wettelijke regeling die vergelijkbaar is met de Nederlandse wetten voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen of de AOR kunnen onder de uitzondering op de exportbeperkingen vallen. Van belang is daarbij dat de betreffende buitenlandse wettelijke regeling ziet op dezelfde perioden als de Nederlandse wetten voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen en de AOR, te weten de periode 1940-1945 en de periode van ongeregeldheden in het voormalige Nederlands-Indië. Daarnaast zullen rechthebbenden, in overeenstemming met het uitgangspunt op grond van de Nederlandse wetten voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen en de AOR, daadwerkelijk beperkingen dienen te ondervinden ten gevolge van hun oorlogservaringen. Het moet aldus gaan om een pensioen, toeslag, uitkering, vergoeding of tegemoetkoming die kan worden gezien als de buitenlandse equivalent van, kort gezegd, de uitkeringen die op grond van de Nederlandse wetten voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen en de AOR kunnen worden toegekend.¹

1. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om entschädigungsrente van de Duitse overheid in het kader van de "Wiedergutmachung" of de zogenoemde Sjoa-uitkering van de Israëlische overheid.

     Aan de voorgestelde wetswijzigingen wordt terugwerkende kracht verleend tot en met 1 januari 2016. Hiermee wordt aangesloten bij de datum waarop de SVB op dit wetsvoorstel is gaan anticiperen. De SVB heeft voor de personen die onder de reikwijdte van de voorgestelde uitzonderingen vallen met ingang van 1 januari 2016 de hoogte van het AOW-pensioen verhoogd van de gehuwdennorm naar de alleenstaandennorm en/of de inkomensondersteuning toegekend. Het verlenen van terugwerkende kracht aan de voorgestelde wijzigingen heeft derhalve geen nadelige effecten.

 blz. 4 

3. Overgangsrecht AOW-pensioen en inkomensondersteuning


     In artikel 62a van de AOW is overgangsrecht opgenomen voor de situatie dat een pensioengerechtigde vanwege de opzegging van een verdrag, de beëindiging van de voorlopige toepassing van een verdrag of de beëindiging van een daarmee gelijk te stellen situatie geen recht meer zou hebben op het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm. In een dergelijke situatie gaat in beginsel de exportbeperking gelden. Echter, op grond van artikel 62a, eerste lid, van de AOW behoudt de pensioengerechtigde in deze situatie het recht op het AOW-pensioen ter hoogte van de alleenstaandennorm, zolang hij:

 

 

 


De volledige, bijgewerkte pagina is alleen voor abonnees beschikbaar.
Voor meer informatie klik hier.